Ελληνικό Ιπποφαές το ''φωτεινό, λαμπερό άλογο''

Πόσοι γνωρίζετε τις ευεργετικές ιδιότητές του; 

Γνωρίζετε ότι καλλιεργείτε κ στη χώρα μας; 

ΙΠΠΟΦΑΕΣ
Ρώσοι και κινέζοι επιστήμονες το τοποθετούν στην πρώτη δεκάδα των πιο ισχυρών θεραπευτικών φυτών στον κόσμο. Υποστηρίζουν ότι περιέχει πε

ρισσότερη βιταμίνη C από τη φράουλα, το ακτινίδιο, το πορτοκάλι, την ντομάτα, το καρότο και τον κράταιγο. Επίσης, ότι η περιεκτικότητά του σε βιταμίνη Ε είναι υψηλότερη από εκείνη του σιταριού, του καλαμποκιού και της σόγιας και ότι οι φυτοστερόλες που περιέχει ξεπερνούν κατά πολύ εκείνες του ελαίου της σόγιας. Επιπλέον, έχει όλες τις βιταμίνες του συμπλέγματος Β και όλα τα απαραίτητα για τον οργανισμό μέταλλα και ιχνοστοιχεία. Και όχι μόνο αυτό. Προσφέρει στον οργανισμό ακόρεστα λιπαρά οξέα, όπως: ω-3, ω-6, ω-7 και ω-9. Έχει ισχυρή αντιοξειδωτική, αντιφλεγμονώδη, αντιμικροβιακή, αναλγητική και επουλωτική δράση. Για όλους αυτούς τους λόγους, χρησιμοποιείται ως συμπλήρωμα διατροφής, ως συστατικό φαρμακευτικών και καλλυντικών σκευασμάτων, αλλά και ως αυτούσιο φαρμακευτικό σκεύασμα για πλήθος παθήσεων, ενώ από τους καρπούς του παρασκευάζονται χυμοί και μαρμελάδες.

Πώς ονομάστηκε
Αν και στη σύγχρονη Ελλάδα το ιπποφαές χρησιμοποιείται την τελευταία διετία, στην αρχαιότητα η χρήση του ήταν πολύ διαδεδομένη. Σχετικές αναφορές υπάρχουν σε κείμενα του Θεόφραστου, μαθητή του Αριστοτέλη, αλλά κυρίως του Διοσκουρίδη, του πατέρα της Φαρμακολογίας. Το όνομά του το οφείλει στα στρατεύματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που παρατήρησαν ότι τα άρρωστα και τραυματισμένα άλογα που έτρωγαν τα φύλλα και τους καρπούς του φυτού ανάρρωναν γρηγορότερα, αποκτούσαν περισσότερη δύναμη, ενώ το τρίχωμά τους δυνάμωνε και γινόταν πιο λαμπερό. Το ονόμασαν ιπποφαές, που στα νέα ελληνικά σημαίνει φωτεινό, λαμπερό άλογο (ίππος: άλογο, φάος: φως, λάμψη).

Πριν από τους παγετώνες...
Πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα φυτά στη Γη. Η παρουσία του χρονολογείται πολύ πριν την εποχή των παγετώνων. Η επιστημονική του ονομασία είναι: Ιπποφαές το ραμνοειδές (Hippophae rhamnoides). Ευδοκιμεί ακόμα και στα πιο φτωχά χώματα και ανάλογα με το μικροκλίμα της κάθε περιοχής, το συναντάμε σε παράκτιες ζώνες, αλλά και σε ημιερημώδεις ή ορεινές περιοχές. Oι καρποί του μοιάζουν με ρώγες σταφυλιού, είναι πορτοκαλί και χυμώδεις και έχουν υπόξινη γεύση. Σύμφωνα με το «Διεθνές Κέντρο Έρευνας και Εκπαίδευσης για το Ιπποφαές», το φυτό ευδοκιμεί και καλλιεργείται στην Ευρώπη και στην Ασία. Το συναντάμε κυρίως στις εξής χώρες: Κίνα, Μογγολία, Ινδία, Νεπάλ, Πακιστάν, Ρωσία, Oυκρανία, Αγγλία, Γαλλία, Δανία, Oλλανδία, Γερμανία, Πολωνία, Φιλανδία, Σουηδία και Νορβηγία. Στη χώρα μας καλλιεργείται στη βόρεια Εύβοια, στην περιοχή Αχούρια.

Επιστημονικά αποδεκτό
Στην κλασική θιβετιανή φαρμακευτική βίβλο «Sibu Yidian», που έχει γραφτεί το 18ο αιώνα, τριάντα ολόκληρα κεφάλαια είναι αφιερωμένα στις θεραπευτικές ιδιότητες και χρήσεις του φυτού. Στην Ινδία αποτελεί βασική παράμετρο της Ayurveda, ενώ είναι αναπόσπαστο κομμάτι της κινεζικής φαρμακευτικής. Στη Μογγολία χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες ως άριστο τονωτικό. O θρύλος λέει ότι ο Τζένγκις Χαν και ο στρατός του έπιναν χυμό από ιπποφαές, προκειμένου να αυξήσουν την αντοχή και να επιταχύνουν τη θεραπεία των πληγών τους. Στη Ρωσία χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια ως συστατικό της διατροφής των αστροναυτών. Το 1929 έγινε η πρώτη βιοχημική ανάλυση των συστατικών του. Oι πρώτες κλινικές δοκιμές για τις θεραπευτικές χρήσεις του φυτού ξεκίνησαν στη Ρωσία τη δεκαετία του 1950. Τη δεκαετία του 1970 συμπεριλήφθηκε στον επίσημο κατάλογο των φαρμακευτικών ουσιών που χρησιμοποιούνται στη Ρωσία και την Κίνα και τα επόμενα χρόνια συμπεριλήφθηκε στους επίσημους φαρμακευτικούς καταλόγους των χωρών όπου καλλιεργείται. Μέχρι σήμερα έχουν γίνει πολλές μελέτες, κυρίως στη Ρωσία και την Ασία, που έχουν φέρει στο φως την πληθώρα των θρεπτικών συστατικών που περιέχει και την ευεργετική τους δράση στον ανθρώπινο οργανισμό.

Θεραπεύει και... τη φύση
Το πυκνό ριζικό σύστημα του ιπποφαούς και η αντοχή του σε άγονες και δύσκολες συνθήκες (κρύο, αλάτι, φτωχά εδάφη) είναι οι λόγοι που ο θάμνος αυτός φυτεύεται συστηματικά σε καμμένες περιοχές για να εμποδίσει τη διάβρωση των εδαφών, όπως π.χ. σε μεγάλες εκτάσεις της βόρειας Κίνας, όπου παράλληλα οι καρποί του συλλέγονται και αποφέρουν κάποιο εισόδημα στους ντόπιους πληθυσμούς.

Φυσικό σφουγγάρι: Απαλή καθαριότητα με θαλασσινή αύρα

Ονομάζεται καρπός της θάλασσας και η μεταξένια υφή του το κάνει κατάλληλο για την περιποίηση ακόμα και της επιδερμίδας του μωρού. Υπερέχει σε σύγκριση με το πλαστικό σφουγγάρι, γιατί είναι οικολογικό, φυσικό, υποαλλεργικό, μη τοξικό προϊόν. Με λίγη προσοχή στη συντήρησή του το φυσικό σφουγγάρι μπορεί να μετατρέψει την προσωπική καθαριότητα σε βελούδινη υγιεινή απόλαυση. Δες τι πρέπει να γνωρίζεις – σύμφωνα με τους έμπειρους Καλύμνιους εμπόρους σφουγγαριών Γιάννη Κυπραίο, Μιχάλη Γερακιό και Στέλιο Νικολάκη, για να διαλέξεις το καλύτερο:

• Το φυσικό σφουγγάρι πλεονεκτεί έναντι του συνθετικού (που συνήθως είναι βιομηχανικό προϊόν, παράγωγο του πετρελαίου) γιατί, εκτός από φυσικό, ανθεκτικό στην τριβή και πολύ μαλακό (δεν γδέρνει την επιδερμίδα), είναι και εξαιρετικά υδρόφιλο. Το περίπλοκο σύστημα οπών και καναλιών το οποίο διαθέτει του επιτρέπει να απορροφά νερό πολλαπλάσιο του όγκου του, χωρίς να το αποβάλλει. Διαθέτει σύστημα αυτοκαθαρισμού, δε λεκιάζει και δε διατηρεί μυρωδιές.
• Τα καλύτερα σφουγγάρια – με διαφορά – είναι αυτά του Αιγαίου και γενικότερα της Μεσογείου λόγω των ειδικών θαλάσσιων συνθηκών και της μεγαλύτερης ποσότητας αλατιού που δίνει ανθεκτικά σφουγγάρια ανώτερης ποιότητας. Εισαγόμενα έρχονται από την Καραϊβική και άλλες περιοχές του Ατλαντικού. Δυνατά σφουγγάρια δίνει επίσης ο κόλπος του Μεξικού.
• Ανάλογα με την ποιότητα και τη συντήρησή του το καλό ελληνικό σφουγγάρι μπορεί να διατηρηθεί 2-10 χρόνια. Για να το φροντίσεις, δεν έχεις παρά να το ξεπλένεις πολύ καλά μετά τη χρήση, ώστε να φεύγει κάθε ίχνος σαπουνιού, να το στραγγίζεις και να το αφήνεις να στεγνώσει επάνω σε στεγνή, αεριζόμενη επιφάνεια. Το δεύτερης ποιότητας εισαγόμενο διαλύεται συνήθως σε 1-2 μήνες (στη χειρότερη περίπτωση σε 1-2 εβδομάδες, ανάλογα με τη χρήση).
• Από τη φύση του το θαλάσσιο σφουγγάρι περιέχει ένζυμα που εξουδετερώνουν κάθε βλαβερό μικροοργανισμό. Ωστόσο και σ΄ αυτό μπορούν να αναπτυχθούν βακτήρια, αν δεν φροντιστεί σωστά: Για παράδειγμα, αν παραμένει πεταμένο στη μπανιέρα γεμάτο σαπούνι και τρίχες.  Επίσης αν έχει υποστεί πρόσμιξη με άλλα υλικά, όπως κόλλες (συμβαίνει σε φτηνά εισαγόμενα σφουγγάρια).
• Τα σκουρόχρωμα καφέ είναι μεγαλύτερης αντοχής, γιατί έχουν υποστεί τη μικρότερη επεξεργασία. Τα ανοιχτόχρωμα κίτρινα είναι πιο ευπαρουσίαστα και πιο απαλά, αλλά αντέχουν λιγότερο. Ειδικότερα για τα μωρά, προτείνονται τα ανοιχτόχρωμα.
• Όλα τα καλά  σφουγγάρια, όταν βραχούν πολύ, πρέπει να έχουν μαλακή υφή βαμβακιού και όταν στύβονται να είναι πολύ ελαστικά (να σουστάρουν). Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν και για καλλυντική – ενυδατική χρήση στο πρόσωπο, με ανάλογη φροντίδα και προσοχή.
• Το κριτήριο για την αγορά ενός πραγματικά ποιοτικού φυσικού σφουγγαριού, για όσους δεν ξέρουν να το αναγνωρίσουν οπτικά, είναι η τιμή του. Συνήθως  ξεκινάει από τα 10 ευρώ και ανεβαίνει ανάλογα με το μέγεθος και την ποιότητα. Χρειάζεται όμως προσοχή στην επιλογή, γιατί - όπως καταγγέλλουν οι Καλύμνιοι έμποροι -  υπάρχουν εισαγόμενα σφουγγάρια που κυκλοφορούν στο εμπόριο βαφτισμένα ελληνικά.
• Το σωστό μέγεθος είναι εκείνο που χωράει καλά μέσα στην παλάμη.

Το χρησιμοποιούσε και ο Ήφαιστος

Το σφουγγάρι είναι πρωτόγονο ζώο, ανήκει στην κατηγορία των ποροφόρων και ζει στον βυθό της θάλασσας. Το υλικό που χρησιμοποιούμε δεν είναι παρά ο σκελετός του και από τα 5.000 γνωστά είδη του επιλέγουμε μόνο 12 ποικιλίες. Το όνομά του είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τηνΚάλυμνο, όπου πολλοί δύτες θυσίασαν την υγεία τους ή ακόμα και τη ζωή τους για να το φέρουν στην επιφάνεια. Όταν ανασύρεται προσεκτικά από τον βυθό, η ρίζα του αναγεννιέται και συνεχίζει να αναπτύσσεται και να εξαπλώνεται.

Αρχαίοι Έλληνες, Ρωμαίοι και Βυζαντινοί το χρησιμοποιούσαν για την προσωπική τους υγιεινή (στην Ιλιάδα ο Ήφαιστος πλένεται με σφουγγάρι), την καθαριότητα του χώρου, τη γραφή, τη ζωγραφική, την ιατρική και τη φαρμακευτική.

Πηγή: http://www.goldenmag.gr/archives/8135

Η διατροφή στην Αρχαία Ελλάδα μέχρι την εποχή του Ομήρου

Οι γνώσεις μας για την διατροφή μέχρι την εποχή του Όμηρου ποικίλουν. Εμείς για αυτή την έρευνα χρησιμοποιήσαμε αναφορές από ευρήματα σε παλαιολιθικές και νεολιθικές θέσεις, μελέτες αρχαιολόγων και ερευνητών, μελέτες πανεπιστημίων καθώς και τα έργα του Ομήρου.

Όσον αφορά τον Όμηρο και τα έργα του θα πάρουμε σαν δεδομένα τα εξής:

Ο Όμηρος έζησε περί το 900 π.Χ.

Έγραψε για τον Τρωικό πόλεμο που έγινε περίπου 400 χρόνια πριν από την εποχή του.

Συνδύασε τη διατροφή της εποχής που έζησε, με τις ραψωδίες που άκουσε και έμαθε όταν ήταν νεότερος.

Άρα πιστεύω πως όταν αναφέρετε στη διατροφή κατά των Τρωικό πόλεμο υπάρχουν και πολλά στοιχεία της εποχής που έζησε.

Τα παλαιότερα ευρήματα που έχουμε για τον ελλαδικό χώρο είναι σπόροι που χρονολογούνται μεταξύ 11.000 π.Χ και 7.300 π.Χ και μας δείχνουν μία χρήση άγριων τότε φυτών όπως κριθάρι, βρώμη, φακή και μπιζέλια ενώ ταυτόχρονα αξιοποιούσαν και είδη άγριων ζώων όπως κατσίκια, βοοειδή, λαγούς κ.α.

Ενδείξεις γεωργικής δραστηριότητας στην Ελλάδα ανάγονται στην περίοδο 6.200-5.300 πΧ όπου πλέον καλλιεργούν συστηματικά κριθάρι, κεχρί, βρώμη, σιτάρι, φακές, μπιζέλια και βελανίδια. Παράλληλα χρησιμοποιούσαν και πολλά άγρια φυτά όπως ελιά, αμύγδαλα, φιστίκια, σταφύλια, κεράσια, δαμάσκηνα και αχλάδια. Αργότερα θα βρούμε ενδείξεις από ευρήματα και για άλλα είδη που καλλιεργούσαν ή έβρισκαν στην άγρια φύση όπως μήλα, σύκα, βατόμουρα, άγρια φράουλα, ρόδια, άνηθο, κάπαρη, ρίγανη κόλιανδρο κ.α.

Τα εξημερωμένα ζώα παίζουν σημαντικό ρόλο στη Νεολιθική περίοδο. Γνωρίζουμε για εξημερωμένα αιγοπρόβατα, γουρούνια και αγελάδες στη Κρήτη από το 6.000 π.Χ, από οστεολογικά ευρήματα  Μάλιστα από τότε μέχρι σήμερα είναι διαδεδομένη η χρήση κατσικιών στη Κρήτη.

Γνωρίζουμε επίσης πως κατά τη διάρκεια της Νεολιθικής περιόδου στην στην Ελλάδα, αλλά και παντού, εκτρέφανε ζώα για το κρέας τους αλλά όχι για τα γαλακτοκομικά υποπροϊόντα του. Ωστόσο προς το τέλος την Νεολιθικής περιόδου γίνετε μία στροφή προς τα υποπροϊόντα αυτά (γάλα και έριο), γνωστή στη διεθνή βιβλιογραφία σαν "επανάσταση των δευτερογενών προϊόντων" (Secondary Products Revolution). H οποία θα φέρει και μεγάλη επανάσταση στην οικονομία παγκοσμίως, αλλά και στην Ελλάδα, καθώς βλέπουμε μεγάλες αλλαγές στη διαμόρφωση των κοπαδιών και στις ηλικίες σφαγής. Το γάλα και το τυρί μπαίνουν στη διατροφή των Ελλήνων.

Η δίαιτα κατά την Μυκηναϊκή Ελλάδα πρέπει να ήταν βασισμένη στο κριθάρι και το στάρι, ενώ η κατανάλωση των ζωικών προϊόντων μάλλον ήταν περιορισμένη για τον απλό λαό. Το μέσο ύψος των ανδρών της εποχής ήταν 167 εκ. σύμφωνα με ευρήματα οστών και υποδηλώνει μία δίαιτα φτωχή σε πρωτεΐνες.

Τα κείμενα που έχουμε για τη περίοδο μαρτυρούν μία λιτή διατροφή αλλά πρόσφατες μελέτες ευρημάτων και κυρίως του αμφορέα της Μιδέας, μίας περιοχής δυτικά των ανακτόρων των Μυκηνών, μας δίνουν και άλλες πληροφορίες. Η μοριακή Αρχαιολογία μας αποκαλύπτει πως πριν και κατά τη περίοδο του Τρωικού πολέμου στην Ελλάδα και την γενικότερη περιοχή μαγείρευαν το κρέας με λαχανικά ή όσπρια, όπως σήμερα δηλαδή. Η έρευνα στο αγγείο της Μιδέας που χρονολογείται περί το 1.340-1.185 π.Χ αποκαλύπτει ότι το φαγητό που μαγειρεύτηκε σε αυτό ήταν κρέας με ελαιόλαδο σε μία σύνθετη συνταγή.

Κατά τον ίδιο τρόπο μαθαίνουμε πως κατά την Νεολιθική περίοδο έφτιαχναν κρασί με ρετσίνι μιας και είχαν καταλάβει τι άριστο συντηρητικό είναι. Οι Έλληνες θεοποίησαν όλα τα ωραία πράγματα, έτσι κάναν και με το τυρί και τη τυροκομία. Λέγετε πως οι Θεοί έστειλαν στην Ελλάδα το γιο του Απόλλωνα Αρισταίο για να μας διδάξει την τυροκομία. Στη συνέχεια ο ταλαντούχος Όμηρος μας περιγράφει τη περιπέτεια του Οδυσσέα με τον τσέλιγκα Πολύφημο. Ο Όμηρος αναφέρει σαφώς τα τυριά που ωρίμαζαν στα ράφια του Πολύφημου, εκτός από λίγο που κρατούσε για το ρόφημά του.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην Ελληνική Μυθολογία έχει η ιστορία που λέει ότι ο Ήφαιστος είχε φτιάξει ένα εργαλείο που έφτιαχνε κορδόνια από ζύμη (ζυμαρικά). Η λέξη μακαρόνια μπορεί να προέρχεται από τη λέξη "μακαρία". Είναι γνωστό πως οι Έλληνες ετοίμαζαν αποξηραμένα σκευάσματα από αλεύρι που άφηναν μαζί με λάδι και κρασί στο τάφο των νεκρών (των μακάρων).

Η πρώτη αναφορά στην ύπαρξη των ζυμαρικών χρονολογείται γύρω στο 1000 π.χ., στην αρχαία Ελλάδα, όπου η λέξη "λάγανον" περιέγραφε μία φαρδιά πλακωτή ζύμη από νερό και αλεύρι, την οποία έκοβαν σε λωρίδες. Η ζύμη αυτή μεταφέρθηκε και στην Ιταλία από τους πρώτους Ελληνες έποικους γύρω στον 8ο αιώνα π.χ., και μετονομάστηκε σε "laganum" στα λατινικά, τα σημερινά Λαζάνια. Το γεγονός πιστοποιείται από Λατίνους συγγραφείς όπως ο Κικέρων, ο Οράτιος και από τον περίφημο καλοφαγά Απίκιο, ο οποίος στην πρώτη ίσως συμπληρωμένη μαγειρική στην ιστορία περιγράφει αυτοκρατορικά γεύματα με "laganum".

Κατά την εποχή του Ομήρου μαθαίνουμε πως τα γεύματα ήταν τρία (3). Το "άριστον", το "δείπνον" και το "δόρπον", πρωινό, μεσημεριανό και βραδινό αντίστοιχα. Το τι θα έτρωγαν εξαρτάτε από τη κοινωνική τάξη όπου ανήκαν. Το ψωμί και το κρασί έπαιζαν κυρίαρχο ρόλο στη διατροφή όλων, όπως και τα ψάρια.

Για τους πλούσιους τα γεύματα ήταν αρχοντικά. Στα γλέντια τρώγανε κυρίως κρέας μαγειρεμένο στη σχάρα, σε σούβλες ή σε λέβητες (κατσαρόλες με απλά λόγια).

Ο απλός λαός περιοριζόταν σε προϊόντα από σιτάρι και κριθάρι όπως χυλοί, κουρκούτια, ψωμί και άλλα. Σίγουρα σε όλες τις τάξεις χρησιμοποιούσαν στα γεύματα λαχανικά, τυριά και φρούτα της εποχής αλλά και ανάλογα με τη περιοχή.

Κανέλλος Ρηγόπουλος Ρήγας
Τεχνικός Μαγειρικής Τέχνης

Πηγή: http://www.thefoodproject.gr/page.aspx?itemID=SPG702

Βιβλιογραφία:
Α. Ματάλα (2003), Ιστορία και Γεωγραφία της Διατροφής, Αθήνα, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο.
Σοφία Α. Σούλη (2004). Γεύσεις Ελλήνων Αρχαία Ελληνική Μαγειρική, Αθήνα, Εκδόσεις Ψύχαλου.
Ηλίας Μαμαλάκης (2000), Ελληνικό Τυρί, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα.
Ευτυχία Γιαννούλη, Το γάλα και τα προϊόντα του: μία αρχαιολογική διαδρομή.
www.wikipedia.org
Ομήρου Οδύσσεια
Ομήρου Ηλιάδα